HISTORIA KOLUMN

Kolumna pojawiła się w architekturze bardzo wcześnie. Jej pierwowzorem jest niewątpliwie pień drzewa. Wiadomo na przykład, że drewniane kolumny wykorzystane były w pałacu w Knosos na Krecie. Budowla ta pochodzi z kultury egejskiej datowanej na 1500 lat przed Chrystusem. Istnieje teoria, że przewężenie kolum ku górze, tak znane z greckich budowli jest imitacją naturalnego zwężania się pnia drzewa. Nie jest to zresztą jedyna teoria na ten temat, druga lansuje pogląd, że przewężenie kolumn było jednorazowym błędem budowniczych, ale efekt był na tyle dobry, że stało się regułą. Faktem natomiast jest, że kamienne kolumny greckie wraz z ich przewężeniem stały się, kanonem architektonicznym.

Niewątpliwe znaczenie odegrała kultura egipska w której to architekci używali kolumn już za pierwszych dynastii starego państwa tzn. w 3000 przed Chrystusem. Egipt wytworzył wielką obfitość kształtów kolumn z głowicami ozdobionymi stylizowanymi lotosami, papirusami. Kolumny znalezione w grobowcu w Sqqara są żłobkowane, tak jak dużo od nich późniejsze greckie. Z kolei kolumna asyryjska ma na ogół cienki trzon i nieproporcjonalnie wielką, bardzo ozdobną głowicę. Kolumna indyjska dla odmiany jest zwykle bardzo niska, gruba (w Ellorze) i bardzo bogato rzeźbiona. Sztuka arabska wykorzystuje kolumny raczej jako odmianę ornamentacji niż jako fragment konstrukcji. Architektura zarówno chińska jak i japońska stosuje kolumny drewniane, często pokryte laką w jaskrawych kolorach. Kolumny greckie stanowią bazę, pierwowzór wszystkich kolumn tworzonych w kolejnych epokach i nurtach architektonicznych. Ich klasyczne piękno zachwycało i przez wieki w większym lub mniejszym stopniu z nich czerpano natchnienie.

Kolumny greckie dzielimy na trzy porządki: dorycki, joński i koryncki. Cechą charakterystyczną wszystkich tych kolumn jest zwężanie się kolumny ku górze. Porządek dorycki jest najprostszy, najsurowszy i ściśle architektoniczny. Powstał najprawdopodobniej pod wpływem egipskim i egejskim. Porządek joński natomiast wyprowadza się z Azji Mniejszej. Kolumna jest smuklejsza i bardziej ozdobna od kolumny doryckiej. Porządek koryncki powstał najpóźniej i różni się od jońskiej głównie bardziej ozdobną głowicą. Porządek ten był rzadko stosowany w Grecji, a jego rozkwit nastąpił dopiero za czasów cesarstwa Rzymskiego, lubującego się w przepychu. W średniowieczu kolumna romańska jest stosunkowo niska, z gładkim trzonem i posiada wysoką podstawę. Architekci gotyccy upodobali sobie potężne filary składające się jakby z wiązki cienkich kolumn, głowice natomiast przypominają głowice romańskie z ornamentacją raczej roślinną. Odrodzenie to powrót do wzorów klasycznych. W tym czasie z upodobaniem stosowane są kolumny greckie i rzymskie.